گریدر که با نامهای ماشین تسطیح، گریدر موتورى و لندگریدر نیز شناخته میشود، یک ماشین سنگین راهسازی با یک تیغه بلند و افقی است که هدف اصلی آن ایجاد سطوح کاملاً صاف و هموار با شیببندی دقیق است. به عبارت دیگر، اگر بولدوزر زمین را “خشنسازی” میکند، گریدر آن را “نهاییکاری” و مسطح و صاف میکند.
مشخصه بارز گریدر، تیغه بلند و میانی (Moldboard) آن است که بین محورهای جلو و عقب قرار گرفته و قابلیت چرخش و تغییر زاویه بسیار بالایی دارد.
اجزای اصلی گریدر:
- کابین (Cab): اتاقک راننده که معمولاً در بالا و پشت موتور قرار دارد. در گریدرهای مدرن، کابین میتواند بچرخد تا اپراتور دید کاملی به تیغه و محیط اطراف داشته باشد.
- موتور (Engine): معمولاً در قسمت جلو ماشین قرار گرفته است.
- فریم یا شاسی (Frame): بدنه اصلی و بلند ماشین.
- تیغه میانی (Moldboard): مهمترین جزء گریدر. یک تیغه فولادی بلند، منحنی و بسیار سنگین که برای برش، پخش و هموار کردن مواد استفاده میشود. این تیغه میتواند:
- بالا و پایین برود.
- به چپ و راست حرکت کند (جانبی شود).
- حول محور خود بچرخد (تا ۳۶۰ درجه در برخی مدلها) تا زاویه حمله را تغییر دهد.
- کج شود (Tilt) تا شیبهای عرضی ایجاد کند.
- چرخها:
- چرخهای جلو: برای هدایت و steer کردن ماشین.
- چرخهای عقب: معمولاً محرک هستند.
- چرخهای میانی (اجباری): چرخهای اضافی بین محورهای جلو و عقب که میتوانند برای افزایش کشش در زمینهای نرم، پایین آورده شوند.
- اسکرایپر (Scarifier یا Ripper): یک مجموعه دندانهای تیز که در پشت یا جلوی تیغه نصب میشوند و برای شکستن و نرم کردن سطوح سخت (مانند آسفالت کهنه یا زمینهای کوبیده شده) قبل از تسطیح توسط تیغه اصلی استفاده میشوند.
انواع گریدر:
- گریدر خودکششی (Motor Grader): متداولترین نوع که یک ماشین مستقل با موتور اختصاصی است و برای پروژههای بزرگ استفاده میشود.
- گریدر اتصالی (Pull-type Grader یا Tow-behind Grader): که توسط یک تراکتور یا ماشین دیگری کشیده میشود و معمولاً برای پروژههای کوچکتر مانند تسطیح راههای خاکی روستایی یا زمینهای کشاورزی استفاده میشود.
کاربردهای اصلی گریدر:
گریدر یک ماشین تخصصی تسطیح است و کاربردهای آن بسیار دقیق است:
- ساخت و تعمیر جادهها: معروفترین کاربرد گریدر. برای ایجاد بستر صاف و با شیب مناسب برای آسفالتریزی.
- ایجاد شیبهای دقیق (Sloping): برای ایجاد شیبهای کنار جاده (ditch) به منظور هدایت آب باران.
- تسطیح نهایی زمینهای بزرگ: مانند تسطیح زمینهای ورزشی، فرودگاهها، پارکینگهای بزرگ و سایتهای ساختمانی.
- مخلوط کردن مواد: پخش و مخلوط کردن مواد قیری (مثل آسفالت) یا خاکهای مختلف در لایههای رویی جاده.
- پاکسازی برف: در برخی مناطق از گریدر با نصب تیغه مخصوص برای پاکسازی برف از جادهها استفاده میشود.
تفاوت گریدر با بولدوزر و لودر:
| ویژگی | گریدر (Grader) | بولدوزر (Bulldozer) | لودر (Loader) |
|---|---|---|---|
| عملکرد اصلی | تسطیح و نهاییکاری دقیق و ایجاد شیب | حفاری، هل دادن و جابجایی اولیه حجم زیاد خاک | برداشتن و بار کردن مواد |
| تیغه | بلند، نازک و قابل مانور بسیار بالا | عریض، کوتاه و ثابت | باکت (جام) |
| دقت | بسیار بالا | پایین | متوسط |
| کاربرد | سطح صاف و شیبدار | جابجایی خاک و گودبرداری | مدیریت و بارگیری مواد |
برندهای معروف سازنده گریدر:
- Caterpillar (CAT) – پیشرو در بازار با مدلهای سری G و H
- John Deere
- Komatsu
- Volvo CE
- Case
- Champion (سازنده تخصصی گریدر)