سنگ منگنز یک سنگ معدنی است که حاوی منگنز (Mn) به میزان کافی برای توجیه اقتصادی استخراج آن باشد. این سنگ معمولاً به صورت اکسیدها، هیدروکسیدها و کربناتهای منگنز در طبیعت یافت میشود.
انواع کانیهای اصلی منگنز:
- پیرولوزیت (Pyrolusite) – MnO₂: مهمترین و رایجترین کانی منگنز که حدود ۶۳٪ منگنز دارد.
- منگانیت (Manganite) – MnO(OH)
- هاوسمانیت (Hausmannite) – Mn₃O₄
- رودوکروزیت (Rhodochrosite) – MnCO₃: یک کانی کربناتی که اغلب به رنگ صورتی تا قرمز است.
کاربردهای اصلی:
۱. صنعت فولاد (مصرف بیش از ۹۰٪ تولید جهانی):
- عنصر اصلی در تولید فولاد ضدزنگ (Stainless Steel) و فولادهای آلیاژی.
- به عنوان یک اکسیدزدا و گوگردزدا در کورههای فولادسازی استفاده میشود تا ناخالصیها را از آهن خام حذف کند.
- افزایش دهنده سختی و استحکام فولاد.
۲. باتریسازی:
- در تولید باتریهای خشک (قلیایی) و لیتیوم-یون از دیاکسید منگنز (MnO₂) به عنوان کاتد استفاده میشود.
۳. صنایع شیمیایی:
- تولید رنگدانهها (به ویژه در رنگهای سیاه و بنفش).
- تولید کودهای شیمیایی برای کشاورزی.
- به عنوان یک کاتالیزور.
۴. آلومینیوم سازی:
- در تولید آلیاژهای آلومینیوم برای بهبود خواص مکانیکی.
معادن و تولید:
ایران دارای ذخایر قابل توجهی از سنگ منگنز است. مهمترین معادن آن در استانهای قم، اصفهان (نطنز)، یزد، کرمان و هرمزگان قرار دارند. چین، آفریقای جنوبی، استرالیا و گابن از بزرگترین تولیدکنندگان جهانی هستند.